Хас биирдии киһи эдэр саас хатыламмат кэрэ, сырдык кэмин уйадыйа саныыр. Ол кэм күүстээх баҕа санаата, үөрүүтэ-көтүүтэ уонна «уоттаах харахтара» киһи сүрэҕэр олоҕун тухары хаһан да умуллубат уот буолан өрүү тыыннаах сылдьаллар.
Копырин Петр Дмитриевич ол саҕах кэтэҕэр хаалбыт эдэр сааһын сырдык кэмнэрин эргитэ санаатаҕына, кулгааҕар аан маҥнайгы баянын уонна гитаратын дьикти тыастара уруккулуу дуораһыйан кэлэллэр. Музыка кэрэ абылаҥа кини олоҕун төрдүттэн уларыппыта, дууһатыгар истиҥ иэйиини уһугуннаран, айар кукка бэриниилээх буолуу сырдык санаатын үйэ тухары иҥэрбитэ.
Кини бүгүн ол уоттаах харахтаах, оонньуу-көр уонна ырыа-тойук аргыстаах эдэр кэмнэрин санаан, олоҕор, айар суолугар улахан суолтаны ылбыт күндү дьонноругар махтана, сылаастык ахтан бу суругар тиспит…
Мин бу ахтыыбар хайдах баян алыбар ылларан үөрэммиппин санаан ааһыам.
Бастакы баяммын 1974 сыллаахха аҕам Дмитрий Петрович Копырин, Хоноҕор кулуубугар сэбиэдиссэйдии сылдьан, туһатыттан тахсыбыт баяны дьиэтигэр аҕалбыта – бука миэхэ анаан буолуо. Килэбэчийэн турар маҥан перламутр дьүһүннээх, олус да кэрэ тэрил этэ. Ол гынан баран, тимэхтэрэ баттаатахха тимирэн хаалан сылдьаллара. Ону бэйэм арыйан, хаһан-көннөрөн, тыаһыыр оҥорбутум. Дьэ, ол кэннэ холонон, тимэхтэри баттаталаан, судургу матыыбы таһаарарга үөрэммитим.
1976 сыллаахха дьонум Чараҥҥа көһөн кэлбиттэрэ. Биир киэһэ дьиэм таһыгар баяммын оонньоон бооччойо олордохпуна, баяным тыаһын истэн Марфа Николаевна Свинобоева (Маппыыс) тиийэн кэлбитэ. Оччолорго кинини улаханнык билбэт этим. Кини баяны көрөн: «Эчи, дьүһүнүн үчүгэйин! Аҕал эрэ, тыаһатан көрүүм», – диэт, ылан аккордарынан хас да матыыбы таһаарбыта, бас өттүн холбоон оонньообута. Туох да өйдөбүлэ суох олорор киһиэхэ ол кэрэ тыастар иһиллэн, мин аан бастаан музыка алыбар мас-таас курдук ылларан хаалбытым. Ол кэннэ кини миэхэ өрүү сылдьан баяҥҥа оонньуурга үөрэппитэ. Онон Марфа Николаевнаны баяҥҥа бастакы учууталым диэтэхпинэ сыыстарбатым буолуо.
Онтон син сайдан-тупсан, убайдарбыттан Иннокентий Кривошапкинтан, Николай Орловтан, Василий Гуляевтан, Николай Бурцевтан уонна эдьиийбит Надежда Свинобоеваттан баяҥҥа араас вариациялары үөрэнэн, кэлин кулуупка таансыга оонньуур кыахтаммытым.
Ол кэмҥэ улахан кэнсиэрдэргэ биһиги курдук оҕолору, саҥа оонньуу сатыыр дьону чугаһаппат этилэр. Убайбыт Реворий Егорович Копырин сыанаттан түспэт, улууска биллэр-көстөр баянист буоларын бары билэр этибит. Куоталаһар уустугун өйдөөн, баяммын сыыйа туора ууран, гитара алыбыгар ылларан, аны онон дьарыктанан барбытым.
Гитараҕа Маппыыспынаан иккиэн, үөрэх кэнниттэн, бэл тохсунньу тоһуттар тымныытын аахсыбакка Майаҕаска тутууга үлэлии сылдьар Валера Абдиркин диэн нуучча уолугар тиийэн үөрэнэрбит. Кыһыны быһа оннук сатыы сылдьан дьарыктанан, эһиилигэр Чараҥ кулуубугар маҥнайгы ВИА-ны тэриммиппит.
ВИА тэриллэригэр, материальнай өттүн булан аппаратуранан көмөлөһөр соругу оччотооҕу кулууп дириэктэрэ Анна Куличкина сыаната биллибэт улахан өҥөнү оҥорбута. Кини биһиги уоттаах харахпытын көрөн, музыкаҕа талаһыыбытын өйдөөн, туох баар кыаҕынан өйөөн, син бэйэбит холбутугар дьон тэҥинэн оонньуур таһымҥа таһаарбыта.
Кэлин армияттан кэлэн баран, 3-4 сыл устата Бороҕоҥҥо РДК иһинэн айар-тутар «Мүрү» бөлөххө оонньообутум. Ол кэмҥэ баянтан олох тэйэн, умнан сылдьыбытым. Бу «Мүрү» бөлөҕүнэн 1986 сыллаахха Аммаҕа ыытыллыбыт зональнай патриотическай ырыа бэстибээлигэр кыттыбыппыт. Онно Сидоркевич бэрэссэдээтэллээх дьүүллүүр сүбэ үрдүктүк сыаналаан, «Гран-при» аатын ылбыппыт. Ол кэннэ, аны Мирнэй куоракка ыытыллыбыт «Мирный поет о мире» диэн бүтүн союзтааҕы патриотическай ырыа күрэҕэр кыттан, бэстибээл «Лучший ВИА» диэн үрдүк аакка тиксибиппит.
Онтон идэбинэн суоппар буоламмын, наар суолга, саҥаттан саҥа аартыктары арыйар айан үлэтин түбүгэр сылдьан, бэлэмҥэ сатаан сылдьыбат буоламмын, олох да музыкабыттан тэйэргэ күһэллибитим.
Ол курдук, 30-тан тахса сыл биллибэккэ ааспыта. 2016 сыллааххаа Гаврил Николаевич Свинобоев (Гаят) көрсөн: «Урукку умнубуккун эргитиэххэ, айар куккун уһугуннарыахха», – диэн тэһитэ кэйиэлээн, «Алтан кыл» айар устуудьуйа «Тыыннаах» бөлөҕөр бас-гитараҕа оонньуур чиэскэ тиксибитим. Аны туран, тыыннаахтыы оонньуурбутугар кини «Айаммын салгыыбын» диэн ырыатыгар баян партиялаах буолан, урукку умнубут баяммын эмиэ илиибэр ылан, тимэхтэрин баттаталаан, тыас таһааран күн бүгүн оонньуу сырыттаҕым. Онон Гаяппар эмиэ махталым улахан!
Уопсайынан даҕаны, эдьиийдии быраат Свинобоевтар мин музыка кэрэ эйгэтигэр сыстарбар, олохпун музыкалыын ситимниирбэр сүдү улахан оруоллаахтар диэн эттэхпинэ олох алҕаһаабатым буолуо.
Суоппар киһи айан суолун өрүү кэтэһэр… Петр Дмитриевич олоҕун суола эмиэ уһун, уустук, араас уобаластарынан, сирдэринэн уонна үлэ үөһүнэн ааспыта. Ол эрэн, ол айаҥҥа сылдьан кини биир кырдьыгы өйдөөбүт: киһи ис кутугар аан бастаан умайбыт музыка уота үйэ тухары умуллубат, хаһан да сүппэт эбитин.
Отуттан тахса сыл устата олох үөһүгэр сылдьан музыкатыттан тэйэ сылдьыбытын иһин, бүгүн кини баянын илиитигэр ылан, бас-гитаратын санныгар иилинэн, доҕотторун кытта сыанаҕа турарыттан ис дууһатыттан махтанар. Бу – кини айар суолун саҥа кэрдииһэ, олоҕун иккис тыыннаах дорҕооно буолар.
Кини бу ахтыытыгар музыка дьикти алыбар аан бастаан умаппыт күндү дьонноругар, олох суолугар көрсүбүт айар уоту өрүү күөдьүтэ сылдьар доҕотторугар ис сүрэхтэн тахсар истиҥ махталын аныыр.
Бэлэмнээтэ: Екатерина Свинобоева
